Tāniela: Ko ha Palōfita ʻo e Fakahā ʻa e ʻOtua
Malo e lelei, kāinga ʻofeina, ki heʻetau folau ki he ngaahi kikite fakaofo ʻa Tāniela! He ʻaho ní, te tau fokotuʻu ai ʻa e tuʻunga ki hono mahinoʻi ʻo e taha ʻo e ngaahi kikite mahuʻinga taha ʻi he Tohitapu kotoa: ko e kikite ʻaho ʻe 2300. Ki muʻa pea tau fakamatala fakaikiiki, ʻoku mahuʻinga ke mahino kiate kitautolu ʻa e tangata naʻe fili ʻe he ʻOtua ke fakahā ʻaki ʻa e ngaahi moʻoni loloto ko ʻení. Naʻe ʻikai ko Tāniela ko ha tangata hisitōlia pē; ko ha palōfita ia ʻa ia naʻe fakahā ʻaki ʻe he ʻOtua ʻEne palani taʻengata ki he faʻahinga ʻo e tangata. Ko ʻene moʻuí mo ʻene ngaahi vīsoné ʻoku nau ʻoatu kiate kitautolu ha fakamoʻoni mālohi ki he pule fakaeʻotuá mo ʻEne holi ke fetuʻutaki mo Hono kakaí. Tau fakaava ʻetau Tohitapú pea ʻiloʻi ʻa e ngaahi tuʻunga ʻo e kikité ʻi he sio ʻa Tāniela.
Uiuiʻi ke Ngāue ʻi Pāpilone
Naʻe kamata ʻa e talanoa ʻa Tānielá ʻikai ʻi hono fonua tupuʻangá, ka ʻi he nofo pōpulá. ʻI heʻene kei talavoú, naʻe kau ia ʻi he kau poto mo lelei taha ʻo Siutá, naʻe puke pōpula ʻe Nepukanesa, ko e tuʻi ʻo Pāpiloné. Ko ha taimi ia ʻo e fihituʻu fakafonua ki he kakai ʻa e ʻOtuá, ka neongo ia, naʻe ʻi ai pē ha palani ʻa e ʻOtua kia Tāniela ʻi ha fonua muli.
Tāniela 1:1-4: "ʻI he taʻu hono tolu ʻo e pule ʻa Sihōiakimi ko e tuʻi ʻo Siutá, naʻe haʻu ai ʻa Nepukanesa ko e tuʻi ʻo Pāpiloné ki Selūsalema, ʻo fakamālohiʻi ia. Pea naʻe ʻoange ʻe Sihōiakimi ko e tuʻi ʻo Siutá ʻe he ʻEikí ki hono nimá, mo ha konga ʻo e ngaahi ipu ʻo e fale ʻo e ʻOtuá: ʻa ia naʻá ne ʻave ki he fonua ko Sainaá ki he fale ʻo hono ʻotuá; pea naʻá ne ʻomi ʻa e ngaahi ipú ki he fale koloa ʻo hono ʻotuá. Pea naʻe lea ʻa e tuʻí kia ʻAsipenasi ko e ʻeiki ʻo ʻene kau ʻiunukú, ke ne ʻomi ha niʻihi ʻo e fānau ʻa ʻIsilelí, pea mo e hako ʻo e tuʻí, pea mo e kau houʻeikí; Ko e fānau naʻe ʻikai ha kovi ʻiate kinautolu, ka naʻe fakaʻofoʻofa honau fōtungá, pea poto ʻi he poto kotoa pē, pea faiva ʻi he ʻiló, pea mahino kiate kinautolu ʻa e saienisí, pea ko e faʻahinga naʻe ʻi ai honau malava ke tuʻu ʻi he fale ʻo e tuʻí, pea ko e faʻahinga naʻe malava ke nau akoʻi ʻa e akó mo e lea faka-Kālitiá."
Tāniela 1:1-4
Fakaʻuta atu ko ha talavou, kuo toʻo mei he meʻa kotoa pē ʻoku faʻa hoko, pea fakanofo ʻi ha ʻātakai pēkani mo ha fuʻu fakamālohi ke muimui ki he anga fakafonua. Ka neongo ia, ko Tānielá, fakataha mo hono kaumeʻa ʻe toko tolú, naʻe fakapapauʻi ʻi hono lotó ke nofo faitōnunga ki he ʻOtuá. Ko e fakapapau ko ʻení ki he ngaahi tuʻutuʻuni ʻa e ʻOtuá, neongo ʻa e faingataʻa, naʻe fokotuʻu ai ʻa Tāniela ko ha tangata ʻo e angatonu mo e tui, ʻo ne hoko ai ko ha ipu feʻungamālie ki he fakahā fakaeʻotuá.
Ko ha Loto ki he ʻOtua: Ko e Faitōnunga ʻo Tāniela
Ko e fakapapau taʻeueʻia ʻa Tāniela ki he ʻOtuá naʻe hā mahino ia ʻi he kamataʻangá. Naʻe fakafisi ia mo hono kaumeʻá ke ʻoua naʻa nau ʻuliʻi kinautolu ʻaki ʻa e meʻakai mo e uaine lelei ʻa e tuʻí, ʻo nau fili ke kai pē ha meʻakai vesitēlieni faingofua, ʻo falala ki he ʻOtua ki he ola. Naʻe fakaʻapaʻapaʻi ʻe he ʻOtua ʻenau faitōnungá.
Tāniela 1:8-9: "Ka naʻe fakapapauʻi ʻe Tāniela ʻi hono lotó ʻe ʻikai te ne ʻuliʻi ia ʻaki ʻa e konga ʻo e kakanoʻi manu ʻo e tuʻí, pe ʻaki ʻa e uaine naʻá ne inu: ko ia naʻá ne kole ki he ʻeiki ʻo e kau ʻiunukú ke ʻoua naʻa ne ʻuliʻi ia. Pea naʻe ʻomi ʻe he ʻOtua ʻa Tāniela ki he ʻofa mo e manavaʻofa ʻa e ʻeiki ʻo e kau ʻiunukú."
Tāniela 1:8-9
Tāniela 1:17: "Pea ko e fānau ko ʻeni ʻe toko faá, naʻe ʻoange ʻe he ʻOtua kiate kinautolu ʻa e ʻilo mo e poto ʻi he ako mo e faiva kotoa pē: pea naʻe maʻu ʻe Tāniela ʻa e mahino ʻi he ngaahi vīsone mo e ngaahi misi kotoa pē."
Tāniela 1:17
Ko e veesi ko ʻení ʻoku mahuʻinga: "naʻe maʻu ʻe Tāniela ʻa e mahino ʻi he ngaahi vīsone mo e ngaahi misi kotoa pē." Ko ha meʻaʻofa makehe ʻeni mei he ʻOtuá, ʻo ne teuteuʻi ia ki he ngāue fakapalōfita ʻoku tuʻu mai. Ko ʻene faitōnunga ʻi he ngaahi meʻa iiki naʻe taki atu ai ki he ngaahi fatongia lalaho ange mo e fakamāma fakalangi.
Ko e Fakahā Meʻa Fakapulipuli ʻa e ʻOtua
Ko e taha ʻo e ngaahi fatongia mahuʻinga taha ʻo Tānielá ko hono malava ke fakamatalaʻi ʻa e ngaahi misi mo e ngaahi vīsone, tautautefito ki he ngaahi meʻa naʻe ʻikai lava ke mahino ki he kau tangata poto taha ʻo Pāpiloné. ʻI he maʻu ʻe Tuʻi Nepukanesa ha misi fakafeʻatungiaʻi naʻe ʻikai lava ke ne manatuʻi, naʻe tuʻu atu ʻa Tāniela, ʻikai ʻi hono mālohi ʻoʻona, ka ʻo falala ki he ʻOtua ʻo hēvaní.
Tāniela 2:27-28: "Naʻe tali ʻe Tāniela ʻi he ʻao ʻo e tuʻí, ʻo ne pehē, Ko e meʻa fakapulipuli kuo kole ʻe he tuʻí ʻe ʻikai lava ke fakahā ia ʻe he kau tangata potó, ko e kau fetuʻutaki, ko e kau faifakamaná, ko e kau fakamoʻoní, ki he tuʻí; Ka ʻoku ʻi ai ha ʻOtua ʻi hēvani ʻoku ne fakahā ʻa e ngaahi meʻa fakapulipuli, pea ʻoku ne fakahā kia Tuʻi Nepukanesa ʻa e meʻa ʻe hoko ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí. Ko ho misí, mo e ngaahi vīsone ʻo ho ʻulú ʻi ho mohengá, ko ʻení..."
Tāniela 2:27-28
Naʻe ʻoatu maʻu pē ʻe Tāniela ʻa e lāngilangi ki he ʻOtuá, ʻo ne fakamamafaʻi naʻe ʻikai ko hono poto ʻoʻona ka ko e mālohi ʻo e ʻOtuá naʻe fakahā ʻaki ʻa e ngaahi meʻa fakapulipuli ko ʻení. Ko e loto fakatōkilalo mo e falala ko ʻení ki he ʻOtua ko e ngaahi fakaʻilonga ia ʻo ha palōfita moʻoni.
Tāniela 2:47: "Naʻe tali ʻa e tuʻí kia Tāniela, ʻo ne pehē, Ko e moʻoni ia, ko ho ʻOtua ko e ʻOtua ʻo e ngaahi ʻotua, pea ko e ʻEiki ʻo e ngaahi tuʻi, pea ko ha fakahā meʻa fakapulipuli, he naʻá ke lava ke fakahā ʻa e meʻa fakapulipuli ko ʻení."
Tāniela 2:47
ʻI he founga ʻo Tānielá, naʻe ʻikai ngata pē ʻi he fakahā ʻe he ʻOtua ʻa e misi ʻa e tuʻí kae toe fakahā foki ha sio lahi ki he ngaahi puleʻanga ʻo e māmani ʻi he kahaʻú, ʻo fokotuʻu ai ha tuʻunga fakapalōfita ʻe hā maʻu pē ʻi he ngaahi vīsone ʻa Tānielá.
Ko ha Tangata ʻOfa Lahi
ʻI he kotoa ʻo ʻene moʻui lōloá, naʻe nofo faitōnunga ʻa Tāniela, naʻa mo ʻene fehangahangai mo e maté ʻi he luo ʻo e laioné. Ko ʻene moʻui lotu maʻu pē mo ʻene fakatapui ki he ʻOtuá naʻe ʻiloʻi ia naʻa mo e kau talafekau fakahēvaní.
Tāniela 6:10: "Pea ʻi he ʻilo ʻe Tāniela kuo fakamoʻoniʻi ʻa e tohi, naʻe ʻalu ia ki hono falé; pea ʻi he fakaava hono ngaahi matapā sioʻata ʻi hono lokí ki Selūsalema, naʻá ne tūʻulutui ʻi hono ngaahi tuiá tuʻo tolu ʻi he ʻaho, ʻo lotu, pea fakamālō ki he ʻao ʻo hono ʻOtuá, ʻo hangē ko ʻene faʻa faí."
Tāniela 6:10
Tāniela 9:23: "ʻI he kamataʻanga ʻo ho ngaahi kole naʻe hoko mai ai ʻa e fekaú, pea kuo u haʻu ke fakahā kiate koe; he ʻoku ke ʻofa lahi: ko ia ke ke mahinoʻi ʻa e meʻá, pea fakakaukau ki he vīsoné."
Tāniela 9:23
Naʻe leaʻaki ʻe he ʻāngelo ko Kēpeli kia Tāniela ko "ʻofa lahi." ʻOku fakamahino lahi ʻeni ki he ʻulungāanga ʻo Tāniela mo hono vahaʻangatae mo e ʻOtuá. ʻOku ne fakapapauʻi mai kiate kitautolu ko e ngaahi pōpoaki naʻe ʻoatu ʻiate ia ʻoku mei ha matavai falalaʻanga, kuo ʻoatu ʻi ha tamaioʻeiki faitōnunga.
Ko e Taumuʻa ʻo e Ngaahi Kikite ʻa Tāniela
Ko e ngaahi vīsone ʻa Tānielá naʻe ʻikai ko ha ngaahi kikite pē; ko e ngaahi fakahā ia ʻo e palani lahi ʻa e ʻOtuá, kuo faʻu ke ʻoatu ki Hono kakaí ʻa e ʻamanaki, mahino, mo ha ʻata mahino ʻo e ngaahi meʻa ʻe hoko ʻi he kahaʻú, ʻo taki atu ki he ngataʻanga ʻo e taimí.
Tāniela 12:4: "Ka ko koe, ʻe Tāniela, tanupouʻi ʻa e ngaahi leá, pea silaʻi ʻa e tohi, ʻo aʻu ki he taimi ʻo e ngataʻangá: ʻe lele ʻa e tokolahi ki he feituʻu kotoa pē, pea ʻe tupu ʻa e ʻiló."
Tāniela 12:4
Ko e veesi ko ʻení ʻoku ne fakahaaʻi ʻe mahino lelei ange ʻa e mahino ki he ngaahi kikite ʻa Tānielá ʻi heʻetau fakaofiofi atu ki he "taimi ʻo e ngataʻangá." ʻOku tau moʻui ʻi he taimi ko iá, pea ʻoku finangalo ʻa e ʻOtua ke tau mahinoʻi ʻa e ngaahi pōpoaki mahuʻinga ko ʻení.
Ngaahi Fakaʻekeʻeke Fakafeʻiloaki:
- Ko e ngaahi ʻulungāanga fē ʻo Tānielá ʻoku fakaʻofoʻofa taha kiate koe, pea ʻe anga fēfē haʻo fakatupu ʻa e ngaahi ʻulungāanga tatau ʻi hoʻo moʻuí?
- ʻE anga fēfē hono fakalotolahiʻi koe ʻe he falala ʻa Tāniela ki he ʻOtua, kae ʻikai ko hono poto ʻoʻona, ʻi hono kumi ʻa e mahino fakaeʻotuá?
- ʻI hono fakakaukauʻi ʻa e Tāniela 1:17, ʻe anga fēfē hono teuteuʻi ʻe he ʻOtua ʻa e kakai ki he ngaahi ngāue makehe ʻokú Ne ui kinautolu ke faí?
- Ko e hā ʻokú ke pehē ai naʻe fili ʻe he ʻOtua ke fakahā ʻa e ngaahi meʻa ʻe hoko ʻi he kahaʻú ʻi he kau palōfita hangē ko Tānielá? Ko e hā hono taumuʻa ʻo e kikité kiate kitautolu he ʻaho ní?
- Lau ʻa e Tāniela 6:10 ʻo toe. Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he moʻui lotu maʻu pē ʻa Tāniela kiate kitautolu fekauʻaki mo hono tauhi ʻo e faitōnungá ʻi he ngaahi taimi faingataʻá?
Fakaʻosi
ʻOku tuʻu ʻa Tāniela ko ha tangata mahuʻinga ʻi he kikite faka-Tohitapú. Mei heʻene kei talavou faitōnunga ʻi he nofo pōpula ʻi Pāpiloné ki ha palōfita "ʻofa lahi," ko ʻene moʻuí ko ha fakamoʻoni ia ki he mālohi ʻo e ʻOtuá ke ngāueʻaki ʻa e kakai anga mahení ki he ngaahi taumuʻa makehe. Ko ha tangata ia ʻo e angatonu taʻeueʻia, lotu loloto, mo e fakakaukau loloto, kuo ʻoange ʻe he ʻOtua ʻa e mahino ʻi he ngaahi vīsone mo e ngaahi misi. ʻI heʻetau teuteu ke fakamatala fakaikiiki ki he ngaahi kikite naʻá ne lekooti, tautautefito ki he kikite ʻaho ʻe 2300, ʻe lava ke tau falalaʻi ko e ngaahi meʻa ko ʻení ʻoku ʻikai ko ha ngaahi fakakaukau fakaetangata ka ko e ngaahi fakahā fakaeʻotuá, kuo ʻoatu ʻi ha tamaioʻeiki falalaʻanga ʻa e ʻOtuá. Ko ʻene tohí ʻoku hoko ia ko ha tuʻunga, ʻo ne fakapapauʻi mai kiate kitautolu ʻoku pule ʻa e ʻOtua ki he hisitōliá pea ʻoku ʻi ai haʻane palani fakaikiiki ʻe iku ki hono fokotuʻu ʻo Hono puleʻanga taʻengatá.