Evangefy

Ko e Fakama'a 'o e Potu Tapu Fakahēvani: Ko ha Ngāue 'o e Fakamaau

Ko e Potu Toputapu Fakalangi mo Hono Fakamaʻa • tonga • ~10 min

Ko e Fakama'a 'o e Potu Tapu Fakahēvani: Ko ha Ngāue 'o e Fakamaau
Ko e Fakamaʻa ʻo e Potu Tapu Fakalangi: Ko ha Ngaue Fakamaau

Ko e Fakamaʻa ʻo e Potu Tapu Fakalangi: Ko ha Ngaue Fakamaau

Talitali fiefia mai, kaumeʻa ʻofeina, ʻi heʻetau hokohoko atu ʻi he folau ki he palani taʻengata ʻa e ʻOtua! ʻI he taimi kuo ʻosi, naʻa tau fakatotoloʻi ai ʻa e ʻata fakaʻofoʻofa ʻo e potu tapu fakamāmani mo hono hoa fakalangi, pea mo e anga hono fakatātaaʻi ʻe he ʻAho ʻo e Fakalelei ha ngaue lahi ange. ʻI he ʻaho ni, te tau hū ki ha tafaʻaki loloto ʻo e ngaue fakalangi ko ia: ko e fakamaʻa ʻo e potu tapu, ʻa ia ʻoku fakahā ʻe he Tohitapu ko ha fakamaau-fekumi fakalangi. ʻOku ʻikai ko ha fakakaukau fakailifia ʻeni, ka ko ha fakapapau fakafiemālie ʻoku ngaue fakaikiiki ʻa e ʻOtua ke fakahoko ha fakamaau totonu mo e fakatonuhiaʻi ʻo ʻEne kakai. Tau fakaava ʻetau Tohitapu pea tau ʻiloʻi fakataha pe ko e hā ʻoku ʻuhinga kiate kitautolu ʻa e meʻa mahuʻinga ko ʻeni ʻi he langi.

Ko e Tuʻunga ʻo e Fakamaau ʻi He Langi

ʻOku kamata ʻetau folau ʻi he tohi ʻa Taniela, ʻa ia naʻe ʻoange ai ki he palōfita ha vīsone fakaʻofoʻofa ʻo ha kōti fakalangi ʻoku fai fatongia. ʻOku vali ʻe he vīsone ko ʻeni ha fakatātā fakaikiiki ʻo e ʻOtua ʻoku nofo hifo ko e Fakamaau, ʻoku ʻātakai ʻe ha ngaahi meʻa fakalangi taʻefaʻalaua. ʻOku teuteuʻi ai ʻa e tuʻunga ki hono mahinoʻi ʻa e natula ʻo e "fakamaʻa ʻo e potu tapu" ko ha ngaue fakamaau.

Taniela 7:9-10: "Naʻaku sio, ʻo aʻu ki he fakatō hifo ʻo e ngaahi nofoʻanga, pea naʻe nofo hifo ʻa e Tangata Motuʻa ʻo e Ngaahi ʻAho, ko hono kofu naʻe hinehina ʻo hangē ko e sinou, pea ko e fulufulu ʻo hono ʻulu ʻo hangē ko e ʻuluʻulu hinehina maʻa: ko hono nofoʻanga naʻe hangē ko e afi ulo, pea ko hono ngaahi teka naʻe hangē ko e afi vela. Naʻe puna mai ʻa e vaitafe afi mei hono ʻao: ko e afeafe ʻe taha naʻe tauhi kiate ia, pea ko e manoafe ʻe taha naʻe tuʻu ʻi hono ʻao: naʻe fokotuʻu ʻa e fakamaau, pea naʻe fakaava ʻa e ngaahi tohi."

Hono, ʻoku sio ʻa Taniela ki he "Tangata Motuʻa ʻo e Ngaahi ʻAho" – ko ha hingoa ʻoku lea ki he tuʻu-maʻu taʻengata mo e mafai ʻo e ʻOtua – ʻoku puleʻi ha fakamaau lahi. Ko e fakaʻilonga ʻo e afi, ko e ngaahi ʻāngelo tauhi taʻefaʻalaua, pea mo e fakaava ʻo e ngaahi tohi ʻoku fakahaaʻi kotoa ha founga fakamaau fakaʻofoʻofa mo fakaikiiki. ʻOku ʻikai ko ha fili vave ʻeni, ka ko ha sivi fakaikiiki ʻo e ngaahi lekooti. Ko e kōti fakalangi ko ʻeni ʻa ia ʻoku fai ai ʻa e ngaue fakamaau, ʻoku fekauʻaki ia mo e fakamaʻa ʻo e potu tapu.

Ko Kalaisi Ko Hotau Fakafofonga mo e Fakamaau

Lolotonga ʻoku puleʻi ʻe he ʻOtua ko e Tamai, ko e Tangata Motuʻa ʻo e Ngaahi ʻAho, ʻa e fakamaau ko ʻeni, ʻoku toe fakahā foki ʻe he Tohitapu ʻoku fai ʻe Sisu Kalaisi ha ngafa mahuʻinga. ʻOku ʻikai ko ʻetau Taulaʻeiki Lahi pē ia ka ʻoku kau foki mo ia ʻi he founga fakamaau.

Ko e veesi ko ʻeni mei he ngaahi lea pē ʻa Sisu ʻoku loloto. ʻOku fakahā mai ʻoku foaki ʻe he Tamai ʻa e "fakamaau kotoa pē" ki he ʻAlo. ʻOku ʻuhinga ʻeni ʻi he kōti fakalangi, ʻoku tuʻu ai ʻa Kalaisi ʻo ʻikai ko hotau Fakafofonga pē, ʻo koleʻi Hono toto ki hotau lelei, ka ko ia foki ʻoku fakahoko ʻa e fakamaau. Ko e ngafa ua ko ʻeni ʻoku mahuʻinga: ʻOkú Ne mahinoʻi ʻetau anga-fakatangata, he kuó Ne nofo ʻi hotau lotolotonga, pea ʻokú Ne maʻu ʻa e mafai fakalangi ke fakamaau totonu ʻa e keisi kotoa pē.

Ko ʻetau Taulaʻeiki Lahi, ko Sisu, ʻoku feʻungamālie lelei ki he ngaue ko ʻeni. ʻOkú Ne fakaʻofaʻi ʻetau ngaahi fepaki, ka ʻoku māʻoniʻoni kakato ia. Ko ia ia ʻoku fakahoko ʻi he potu tapu fakalangi, ʻo ne hoko ai ʻa e "fakamaʻa" ko ha ngaue ʻo e fakamaau totonu mo e ʻaloʻofa fakalangi.

Ko e Fanongonongo ʻo e Fakamaau

ʻOku toe hōifua ʻa e tohi Fakahā ki he vīsone ʻa Taniela, ka ʻoku tuku ʻa e fakamaau ko ʻeni ʻi he kakano ʻo e pōpoaki kōsipeli fakaʻosi ki he māmani. ʻOku fakahā mai ai kuo aʻu mai ʻa e taimi ki he fakamaau fakalangi ko ʻeni, pea ko ha pōpoaki ia ke fanongonongo fakaemāmani lahi.

Ko e "pōpoaki ʻuluaki ʻa e ʻāngelo" ko ʻeni ko ha fakatokanga fakaʻofoʻofa mo ha uiʻanga fakavavevave. ʻOku fakahā mai ai "kuo hoko mai ʻa e houa ʻo ʻEne fakamaau." ʻOku ʻikai ko ha fakamaau fakamālohi ʻeni ki he kau tui, ka ko ha fakamaau-fekumi ʻoku muʻomuʻa ʻi he hāʻele mai hono ua ʻa Kalaisi. Ko ha taimi ia ʻoku siviʻi ai ʻa e ngaahi lekooti ʻo e faʻahinga ʻo e tangata ʻi he langi, ke fakapapauʻi pe ko hai ʻoku tui moʻoni ki he ʻOtua pea ko e ngaahi hingoa ʻo hai ʻoku kei ʻi he Tohi ʻo e Moʻui. ʻOku ui ʻa e pōpoaki ko ʻeni ki ha fakaʻapaʻapa loloto ki he ʻOtua mo ha fakaʻiloʻilo ʻo Hono mafai fakatupu, ʻa ia ʻoku tuʻu kehe mei he faʻahinga lotu loi kotoa pē.

ʻOku fehokotaki ʻe he veesi ko ʻeni ʻa e hāʻele mai ʻa Kalaisi mo hono foaki "ki he tangata kotoa pē ʻo fakatatau ki heʻene ngaue," ʻo fakamamafaʻi ai ʻa e fakamaau ki muʻa ʻi he hāʻele mai ʻoku fakapapauʻi ʻa e totongi ko ʻeni. Ko e fakamaʻa ʻo e potu tapu fakalangi, ko ia, ko e fakamaau-fekumi ko ʻeni ia, ʻo fakapapauʻi ʻi he taimi ʻe foki mai ai ʻa Sisu, ʻokú Ne ʻomi ʻEne totongi kiate kinautolu kuo fakapapauʻi honau hingoa ʻi he ngaahi lekooti fakalangi.

Ko e Hā ʻOku ʻUhinga ki ai ʻa e "Fakamaʻa" ʻi he Kakano Ko ʻEni?

Ko hono mahinoʻi ʻo e "fakamaʻa ʻo e potu tapu" ko ha fakamaau-fekumi ʻoku tokoni ia ke tau maʻu hono ʻuhinga loloto. ʻOku ʻikai ko hono fakamaʻa ʻo e faʻunga fakaesino ʻo e potu tapu fakalangi mei ha fakalielia fakaekikila, he ʻoku maʻa ʻa e langi. Ka ʻoku fekauʻaki ia mo hono toʻo atu ʻo e lekooti ʻo e ngaahi angahala mei he ngaahi tohi fakalangi. Hangē pē ko e ʻi he ʻAho ʻo e Fakalelei fakamāmani, naʻe fakamaʻa ai ʻa e potu tapu mei he ngaahi angahala kuo tānaki ʻo e kakai, pehē foki ʻi he langi, ʻoku fai ai ʻa e ngaue ki he ngaahi lekooti ʻo e angahala.

Ko hono tamateʻi ʻo e ngaahi angahala ko ʻeni ʻoku fakahoko ʻe he fakamaau fakalangi kiate kinautolu kuo fakatomala mo tali ʻa Kalaisi. Ko ha fanongonongo fakaʻosi ia ʻo honau fakamolemole mo ha fakatonuhiaʻi ʻo e fakamaau totonu ʻa e ʻOtua ʻi he ʻao ʻo e ʻunivēsi. ʻOku fakapapauʻi ai ko kinautolu pē ʻoku moʻoni honau loto ki he ʻOtua, ʻa ia ʻoku fakahaaʻi ʻe honau moʻui ʻa ʻEne kelesi, te nau hū ki Hono puleʻanga taʻengata.

Ngaahi Fekau Ke Fakakaukauʻi:

  • ʻOku anga fēfē hono tokoniʻi koe ʻe he vīsone ʻi he Taniela 7:9-10 ke ke mahinoʻi ʻa e fakaʻofoʻofa mo e fakaikiiki ʻo e fakamaau ʻa e ʻOtua?
  • Ko e fē ʻa e fiemālie ʻokú ke maʻu ʻi hono ʻiloʻi ʻoku tuku ʻa e fakamaau kotoa pē kia Sisu, ʻa ia naʻe fepaki mo ʻetau ngaahi vaivai fakatautangata (Sione 5:22, Hepelu 4:14-15)?
  • ʻOku fakahā ʻe he Fakahā 14:6-7 "kuo hoko mai ʻa e houa ʻo ʻEne fakamaau." Ko e hā ʻoku ui ai koe ʻe he pōpoaki ko ʻeni ke ke fai ʻi hoʻo moʻui?
  • Kapau ʻoku kau ʻi he "fakamaʻa ʻo e potu tapu" hono tamateʻi ʻo e ngaahi angahala ki he kau fakatomala, ko e hā hono ʻuhinga ʻeni ki hoʻo fakapapauʻi ʻo e fakamoʻui?
  • ʻOku anga fēfē hono ueʻi koe ʻe hono mahinoʻi ʻo e fakamaau-fekumi ko ʻeni ke ke moʻui ʻi he tui mo e loto-tuku ki he ʻOtua?

ʻI hono fakaʻosi, ko e "fakamaʻa ʻo e potu tapu fakalangi" ko ha ngaue mahuʻinga mo ngāueʻaki ʻo e fakamaau totonu mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻOtua. Ko ha fakamaau-fekumi ia, ʻoku fakahā mahino ʻi he Folofola, ʻa ia ʻoku fakahoko ai ʻe Kalaisi ʻi hotau lelei. ʻOku puleʻi ʻe he Tangata Motuʻa ʻo e Ngaahi ʻAho, ʻoku fakaava ʻa e ngaahi tohi, pea ko Sisu, ko hotau Taulaʻeiki Lahi anga-fakaʻofa, ʻoku tuʻu mateuteu ke tamateʻi ʻa e ngaahi angahala ʻo kinautolu kuo fakatomala mo tali moʻoni ʻEne feilaulau. Ko e fakamaau ko ʻeni, ʻoku fanongonongo ki he māmani ko ha fakatokanga fakaʻofoʻofa mo ha ui ki he lotu, ʻoku fakapapauʻi ki he ʻunivēsi ʻoku māʻoniʻoni ʻa e ʻOtua ʻi Hono ngaahi hala kotoa pē, pea te Ne vave mai ke fakatahatahaʻi mai ʻEne fānau faitotonu. Ke tau moʻui ʻi he maama ʻo e moʻoni lāngilangiʻia ko ʻeni, ʻo foaki ʻa e langilangi kiate Ia pea teuteu ʻetau loto ki Hono hāʻele mai vave.

Lesson Quiz

Test your understanding of this lesson.

1. 'I he fakahinohino 'a Hepelu 8:5, ko e hā na'e hoko ai 'a e tāpanekale fakaemāmani ki he ngaahi me'a fakahēvani?

2. 'I he hā na'e hū ai 'a Kalaisi ki he 'potu toputapu' (fale tapu fakahēvani) ke ma'u ai 'a e huhu'i ta'engata, 'o fakatatau ki he Hepelu 9:11-12?

3. 'E fēfē hono fakamatala'i 'e he Hepelu 9:24 'a e ngāue lolotonga 'a Kalaisi 'i he hēvani?

4. Ko e hā na'e tomu'a fakahaa'i 'e he 'Aho Faka'atā (Yom Kippur) fakaemāmani, 'o hangē ko ia 'oku fakamatala'i 'i he lēsoni?

5. 'O fakatatau ki he Livitiko 16:16, ko e hā hono 'uhinga na'e fai ai 'a e faka'atā ki he potu toputapu 'i he 'Aho Faka'atā?

6. Mo'oni pe Loi: Ko e fale tapu fakaemāmani ko ha sīpinga fakafiemālie pē, 'oku 'ikai ha fengaue'aki tonu mo e ngaahi mo'oni fakahēvani.

7. Mo'oni pe Loi: 'I he 'Aho Faka'atā fakaemāmani, na'e fakahinohino'i 'a e kakai ke nau 'fakafiemālie'i honau laumālie,' 'o faka'ilonga'i 'a e fakatomalá mo e sivi-kita loloto.